Hüseyin N. ÖZBEK  (04.01.2012 BODRUM)

Dağcılıkta lider az konuşur, huyudur
Bu yüzdendir ki ekiptekiler kendileri çıktı sanırlar. 
( Lao TZU)

Her tırmanış pusula ve harita gerektirdiği gibi lider de gerektirir. Uzun soluklu teknik tırmanışlar veya güneşli bir hafta sonu tırmanışı için güvenlik ve tırmanışın zevk alınır halde olması Liderin başarı ölçüsüdür.

Lider tırmanışın organizasyonundan sorumlu kişidir. Gruplar halinde yapılan gezilerde eger kesin bir rota yani varış noktası yoksa lider ihtiyacı duyulmayabilir. Herkesin kendine düşen görevi yerine getirmesi yeterlidir.  Bunun bir üstünde olan trekkingde en tecrübeli sayılan kişi lider addedilir. Bu sınır 3-5 kişi için geçerlidir. Grup büyüdükçe idaresi zorlaşır her kafadan ses çıkmaya başlayınca dağılma olur.

İki temel unsur vardır.

1.     Tırmanışın planlanması, tırmanış ekipman seçimi

2.     Ulaşım, ekip ve ekip malzemeleri

Tırmanış çeşitleri ise

·         Rekor denemeleri

·         Tecrübe tırmanışları

·         Kulüp, dernek, okul ve firmalar

LİDERIN ROLÜ:
Ekibine emniyetli, başarılı ve zevkli bir etkinlik yaşatmak. Bu yüzden liderin tecrübeli, teknik bilgi ve donanımlı olması beklenirken ekibin en eğlenceli, en güçlüsü olması gerekmez ama sağduyulu doğru karar verebilen ve ekibini gözeten bir yapıda olmalı hatta şu rolleri üstlenebilmelidir.

Güvenlik Bekçisi: Herkesin malzeme ve fiziksel durumunu incelemeli ona göre düzenleme ve planlama yapmalıdır. Bu, olmadık yer ve olmadık zamanda alınacak erken dönüşü ve kararının yaratacağı moral bozukluğunu önler.
Planlayıcı: Aktiviteye katılacakların doğru kişiler, doğru malzeme ve doğru zamanda olmasının kontrol ve koordinasyonunu yapmalıdır.
Uzman: Rota, hava durumu, kurtarma, navigasyon ve tırmanış tekniği gibi konularda sorulacak soruları cevaplandırabilir ve ekibi bilgilendirebilir olmalıdır.
Öğretmen: Hiç kimse aktiviteye katıldığı gibi dönmemeli, gerek tırmanış teknikleri gerekse yöre ve rota hakkında bilgiler kazandırılmalı ve böylece ileri gitmeleri sağlanmalıdır.
Koçluk: Öğretmenlikten biraz farklıdır. Karşılaştığı zorlukları nasıl aşması gerektiği kendine nasıl hakim olacağı bulunduğu etkinliğe uyumu konusunda verilen destektir. Başlatıcı: Faaliyetlere deneme amaçlı katılanları bilgilendirerek endişelerini giderir.
Hakem: Ekip üyeleri veya çevre ile oluşan sorunların çözümünde sakinleştirici rol üstlenir.
Çevre koruma bekçisi: Aktivitenin yapıldığı yerin zarar görmesini, kirlenmesi önler.

Liderlik 2 grupta toplanır

1.     Amaca yönelik

2.     Gruba yönelik

Amaca yönelik: Saptanan bir amaca ulaşmak için gereken kişileri seçmek, ne yapacaklarını belirlemek onları yönlendirmek yönetmek ve başarıyı sağlamak.

Gruba yönelik: Var olan grubu değerlendirerek kişilerin eğilim ve kabiliyetleri, kapasitelerini dikkate alarak gelişim ve idaresiyle hedefe ulaşmak.

Hangisinden olursa olsun dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

1.     Alınacak kararlar lider ve liderlik için değil grup yararına olmalıdır.

2.     Her bireyi temel taş olarak kabul edip gelişim ve gruba katkısı incelenmelidir.

3.     Gösteri ve limitlerini aşan davranışlarda bulunmamalıdır.

4.     Espri yapabildiği gibi yapılan espriyi de anlayabilmelidir.

Umarız olamaz ama bazen işler kötüye gittiğinde aksilikler peş peşe gelir. Grup, liderin davranışlarıyla kendisini güven içinde hissetmez ise grup yeni bir lider çıkartır. Ancak yeni lider hazırlıklı olmadığı için bazen işleri daha da içinden çıkılmaz hale getirir.

“İyi kaptan fırtınada belli olur.”  Lider bilmelidir ki böylesi bir durumdan çıkmak için;

1.     Kurtarma işlemi yapacakların güvenliği en önemlisidir

2.     Olaya derhal ama sakince müdahale etmek gerektir.

3.     Daha önceki tecrübelerinizi değerlendirin. Yeni bir şey deneme zamanı değildir.

Dağcıların ölümle yaşam arasında gidip geldiği söylenirse de eğer kurtarma felaketi yaşanmaz ise bu çok riskli tırmanışlar için geçerlidir. Genelde ayak burkulması, düşen taşların verdiği yaralar çizik, küçük kesikler, kırıklar olabilir. Burada en önemli konu yaralıyı en az hasarla ve zaman kaybetmeden sağlık merkezine ulaştırabilmektir. Yaralanmayı önleyici davranışlar ve ekipman bu hasarları önler.

Dağcılar yada doğada gezenler kendilerini  “ÖZGÜR RUH” olarak tanımlasalar da grubun bütünlüğünü bozmamalıdırlar. Bazı kulüpler gezi notlarıyla rotalar hakkında raporlar tutsa da bazı kulüpler bunların keşif duygusunu yok ettiğini ileri sürerek her saferinde yeni gidiyormuş duygusunu tatmak isterler. Öncü ve artçı için ise her türlü arşiv ve ek bilgiye ihtiyaç vardır.

EKİPMAN: Aktivitede kullanılacak kişisel malzeme yanında grup kullanımı için gerekli malzemeler de temin edilmelidir. Bunlara örnek emniyet ipi, ilk yardım çantası, telsiz, sedye vb sayılabilir. Grup lideri malzemeyi yola çıkmadan kontrol etmelidir. Gruba gerekli bir malzemeyi unuttuğunu söylemek gerçekten de yüz kızartıcı olur…

GRUP: Aktivitede malzeme kadar gruba katılanlar da önemlidir. Bu spor Fiziksel dayanıklılık, doğa sevgisi, sorun yaratmak değil çözüm kabiliyeti gerektirir. Mümkün mertebe buna aykırı durum ve davranışlarda olanlar, grubun başarılı ve zevkli tırmanışı için ekibe dahil edilmemelidir. Kimseyi doğadan soğutmamalı ama kontrol edilemez  cesaret gösterisine kalkışmaları da önlenmelidir. Bir birinden pek hoşlanmayan insanların acil durumlarda birbirine olağan üstü destek verebildiği de unutulmamalıdır.

Doğada tek başına olmaz minimum sayı 3 dür. Özel durumlarda 2 de kabullenilebilir. Sayı arttıkça grup ağırlaşır kontrolü zorlaşır.

Tırmanış haricinde günlük ve kalabalık yürüyüş grupları için Öncü ve Artçı kavramları vardır.

Eşit yetkide ama farklı işleri yaparlar.

ÖNCÜ:  Etkinliğin  amacına uygun şekilde gerçekleşmesini sağlar.

1.     Dağcılık tekniği, Navigasyon, yön bulma yeteneği olmalıdır.

2.     Gidilecek yer hakkında geniş bilgi sahibidir. Rehberlik yapabilir.

3.     Acil durumlarda nasıl hareket edilecek, kime haber verileceğini planlar

4.     Güzergahta gurubun gidişine göre dinlenme, korunma yerlerini tespit eder

5.     Başarıyı ve grubun güvenliğini tehlikeye atacak hareketler yapmaz

6.     Hava durumu ve koşulları takip eder, duruma  göre rota değişikliğine gider.

7.     Artçının tavsiyelerine önem verir ve uygular, ikazlarını dikkate alır.

8.     Artçının şefi değildir. Ondan kişisel hizmet beklemez.

9.     Gönüllülük üzerine bu işi kabul etmesi bir bahane olamaz. Görev görevdir.

ARTÇI:

1.     Dağcılık tekniği ön şart değildir, insan ilişkileri iyi olmalıdır

2.     Grubu kontrol eder önemli durumlarda öncüye bilgi verir.

3.     Kişiler arasında oluşabilecek nahoş durumların çözümünde yardımcı olur

4.     Kötü bir olay olmadan önlemek için grubu devamlı gözler.

5.     Grup üyelerini tanır kimin hangi konuda gruba faydalı olacağını önceden bilir.

6.     Kişilerin koordinasyonunu ve idaresi konusu temel görevidir.

7.     Yürüyüş tekniği ve vücudun kullanımını bilir ve bilinmesini sağlar

8.     Kıyafet ve tekniği bilgisine sahiptir, ekip üyelerini bu konuda aydınlatır.

9.     Gönüllülük üzerine bu işi kabul etmesi bir bahane olamaz. Görev görevdir.

ARADAKİLER:

1.     Öncü ve artçının işini kolaylaştıracak şekilde hareket eder.

2.     Öncü, artçı görmüyor diye sağa sola çöp ve laf atmaz.

3.     Özgür takılıp bireysel olmak yerine grubun bir parçası olduğunu unutmamalıdır.

4.     Eğer öncü ve artçıya çok itiraz ediyor ve onlara yol gösteriyorsa görev alma zamanı gelmiş ve hatta geçmiş sayılır. Eğer görev almıyorsa gruba da alınmaz.

5.     Gittiği yerleri tanımaya ve tekniğini geliştirmeye çalışır.

6.     Doğaya uygun hareket eder. Bilmiyorsa kendisine yapılan ikazlara uyar.

7.     Grup ahengini bozuyor, başarıyı önlüyor veya tehlike yaratıyorsa katılmaz

8.     Daha önce liderlik yapmış olsa da arada olduğu için grubun bir elemanıdır.

9.     Gönüllü olarak gelse de Öncü ve Artçının talimatlarına göre hareket eder.

Zirve tırmanışında her ekip üyesi lider olabilecek yapı ve durumdadır ama biri seçilir.

Liderler de bir öncekilerin liderliğinde zirvelere çıktılar. Sizler de arkanızdan gelen gruplara liderlik edecek şekilde kendinizi geliştirir ve hazırlarsanız oluşan bu doğal sistem uzun yıllar sürebilir.

Nice Zirvelere ekip olarak ulaşmanız temennisiyle...

Hüseyin N. ÖZBEK
BODRUM DOĞA SPORLARI KULÜBÜ